بُنْيانَهُ عَلى تَقْوى مِنَ اللَّهِ وَ رِضْوانٍ خَيْرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلى شَفا جُرُفٍ هارٍ فَانْهارَ بِهِ فِي نارِ جَهَنَّمَ « 2 » . و تفسير التّقوى ترك ما ليس باخذه بأس حذرا ممّا به البأس ؛ و هو ، فى الحقيقة ، طاعة بلا عصيان ، و ذكر بلا نسيان ، و علم بلا جهل ، مقبول غير مردود : يعنى فرمود حضرت صادق ص كه : تقوى بر سه وجه است : تقوى است براى خدا ؛ و آن ، ترك حلال است به علاوهء شبهه ؛ و آن ، تقواى خاصّ الخاصّ است ، و تقوى است از خداى تعالى ؛ و آن ، ترك شبهات است علاوه از حرام ؛ و آن ، تقوى خواصّ است ، و تقوى است از خوف آتش و عذاب ؛ و آن ، ترك حرام و تقواى عوامّ است . و مثل تقوى همچون آبى است كه جارى گردد در يك نهر ، و مثل اين سه مرتبه در معنى تقوى ، همچون درختانى است كاشته شده بر كنار آن نهر - از هر رنگ و جنس درخت - ؛ و تمامى درختها مىمكند آب را از اين نهر به‌اندازهء جوهر خود و مزهء خود و لطافت و كثافت خود ؛ پس منافع مردم ، از آن درختان و ميوه‌ها در اندازهء آنها و قيمت آنهاست ؛ فرموده خداى تعالى : « درختان چند شاخه و بىشاخه‌اند كه سيراب مىشوند با يك آب ، و زيادتى مىدهيم مر بعض آنها را بر بعضى در ثمره و خوردن » . پس تقوى به جهت طاعت‌ها ، مثل آب است مر درختان را ، و مثل طبايع درختان و ميوه‌ها در رنگ و مزهء خود ، همچون مقادير ايمان است ؛ هركه بلندتر باشد در درجهء ايمان و صاف‌تر باشد جوهر روحش ، تقوايش بيشتر است ؛ و هركه تقوايش بيشتر ، عبادت او خالص‌تر و پاكيزه‌تر ؛ و كسى كه اين‌طور باشد ، مىشود بر خدا نزديكتر . و هر عبادتى كه بناى آن بر غير تقوى باشد ، پس آن ، غبارى است پراكنده ؛ فرموده حقّ تعالى : « پس آيا

--> ( 2 ) - سورهء 9 آيهء 109